Indian Constitution Important Articles in Marathi | भारतीय संविधान: महत्त्वाचे अनुच्छेद आणि कलमे (MPSC/UPSC Notes)

 

भारतीय संविधान

महत्त्वाचे अनुच्छेद व कलमे
(A Handbook of Important Articles)

📚 उद्देश आणि प्रस्तावना:

हे ई-बुक (E-Book) मुख्यत्वे शैक्षणिक आणि सामान्य ज्ञान (General Knowledge) वाढवण्याच्या उद्देशाने तयार केले आहे.

एक जागृत भारतीय नागरिक म्हणून प्रत्येकाला आपल्या संविधानाची, हक्कांची आणि कर्तव्यांची माहिती असावी, तसेच स्पर्धा परीक्षा (MPSC/UPSC) देणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या अभ्यासासाठी हे उपयुक्त ठरावे, हाच यामागील प्रामाणिक हेतू आहे.

पुढील पानावर जाण्यासाठी खालील 'Next' बटण दाबा.

पृष्ठ 1 / 8

नागरिकत्व व मूलभूत अधिकार

अनुच्छेद 5 ते 11 (नागरिकत्व): भारताचे नागरिक कोण असतील आणि नागरिकत्व कसे मिळते किंवा जाते, यासंबंधी तरतुदी.

अनुच्छेद 14 (समानतेचा अधिकार): कायद्यापुढे सर्व समान आहेत. धर्म, वंश, जात, लिंग किंवा जन्मस्थानावरून भेदभाव केला जाणार नाही.

अनुच्छेद 17 (अस्पृश्यता निवारण): अस्पृश्यता पाळणे हा कायद्याने गुन्हा आहे.

अनुच्छेद 19 (स्वातंत्र्याचा अधिकार): भाषण स्वातंत्र्य, एकत्र जमण्याचे, संघटना स्थापन करण्याचे आणि भारतात कुठेही फिरण्याचे स्वातंत्र्य.

पृष्ठ 2 / 8

जीविताचे संरक्षण

अनुच्छेद 21 (जीविताचा अधिकार): कायद्याने घालून दिलेल्या पद्धतीशिवाय कोणत्याही व्यक्तीचे जीवित किंवा व्यक्तिगत स्वातंत्र्य हिरावून घेतले जाणार नाही.

अनुच्छेद 21A (शिक्षणाचा अधिकार): 6 ते 14 वयोगटातील सर्व मुलांना मोफत आणि सक्तीचे शिक्षण मिळण्याचा अधिकार.

अनुच्छेद 24 (बालकामगार बंदी): 14 वर्षांखालील मुलांना कारखाने किंवा धोक्याच्या ठिकाणी कामावर ठेवण्यास बंदी.

पृष्ठ 3 / 8

मार्गदर्शक तत्वे व कर्तव्ये

अनुच्छेद 40 (ग्रामपंचायत): ग्रामपंचायतींची स्थापना करणे आणि त्यांना अधिकार देणे.

अनुच्छेद 44 (समान नागरी कायदा - UCC): नागरिकांसाठी एकसमान नागरी कायदा लागू करण्याचा प्रयत्न करणे.

अनुच्छेद 51A (मूलभूत कर्तव्ये): संविधानाचा आदर करणे, राष्ट्रध्वज व राष्ट्रगीताचा मान राखणे, सार्वजनिक मालमत्तेचे रक्षण करणे इ. एकूण 11 कर्तव्ये.

पृष्ठ 4 / 8

राष्ट्रपती व संसद

अनुच्छेद 52 (भारताचे राष्ट्रपती): भारतासाठी एक राष्ट्रपती असेल.

अनुच्छेद 72 (दयेचा अधिकार): गुन्हेगाराची शिक्षा माफ करण्याचा किंवा कमी करण्याचा राष्ट्रपतींचा अधिकार.

अनुच्छेद 79, 80, 81 (संसद): संसद (79), राज्यसभा रचना (80) आणि लोकसभा रचना (81) यांची माहिती.

अनुच्छेद 108 (संयुक्त बैठक): विधेयकावर मतभेद झाल्यास दोन्ही सभागृहांची संयुक्त बैठक बोलावणे.

पृष्ठ 5 / 8

न्यायव्यवस्था व राज्यपाल

अनुच्छेद 124 (सर्वोच्च न्यायालय): भारताचे सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court) आणि सरन्यायाधीशांची नियुक्ती.

अनुच्छेद 153 (राज्याचे राज्यपाल): प्रत्येक राज्यासाठी एक राज्यपाल असेल.

अनुच्छेद 214 (उच्च न्यायालय): प्रत्येक राज्यासाठी उच्च न्यायालय (High Court) असेल.

पृष्ठ 6 / 8

आणीबाणी व घटनादुरुस्ती

अनुच्छेद 352 (राष्ट्रीय आणीबाणी): युद्ध किंवा परकीय आक्रमण झाल्यास आणीबाणी लागू करणे.

अनुच्छेद 356 (राष्ट्रपती राजवट): राज्यातील संविधानिक यंत्रणा कोलमडल्यास राष्ट्रपती राजवट लागू करणे.

अनुच्छेद 360 (आर्थिक आणीबाणी): आर्थिक संकटाच्या काळात आर्थिक आणीबाणी.

अनुच्छेद 368 (घटनादुरुस्ती): संविधानात बदल किंवा दुरुस्ती करण्याचा संसदेचा अधिकार.

पृष्ठ 7 / 8

निष्कर्ष आणि संपर्क

मित्रांनो, भारतीय संविधान हे जगातील सर्वात मोठे लिखित संविधान आहे. आपण त्याचे पालन करणे हे आपले आद्य कर्तव्य आहे. वर दिलेली माहिती स्पर्धा परीक्षेचा (MPSC/UPSC) अभ्यास करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

आमच्याशी जोडून राहा!

अशाच प्रकारच्या कायदेशीर माहितीसाठी आणि सरकारी योजनांच्या अपडेट्ससाठी आमच्या व्हॉट्सॲप ग्रुपला जॉईन करा.

Join WhatsApp Group

पृष्ठ 8 / 8